બેંગન દશમી

બેંગન દશમી અષાઢ સુદ દશમે, દેવશયની (દેવપોઢી) એકાદશીના આગલા દિવસે આવે છે, ને એનું નામ 'બેંગન' એટલે કે રીંગણ પરથી પડ્યું છે. ચાતુર્માસ બેસે એ પહેલાં શ્રી ઠાકોરજીને રીંગણ ધરાવવાનો આ છેલ્લો દિવસ છે: બીજી સવારે પ્રભુ યોગનિદ્રામાં પધારે ત્યારથી સેવામાં અને ઘણાં વૈષ્ણવ ઘરોનાં રસોડામાં રીંગણ મુકાઈ જાય છે, ને કારતક સુદ અગિયારસે પ્રભુ જાગે ત્યાં સુધી ફરી ધરાતું નથી.

એટલે આ દિવસ કંઈ શરૂ કરે છે એના કરતાં કંઈ પૂરું કરે છે એ રીતે પળાય છે. ભોગમાં રીંગણની સામગ્રી થોડી વધુ કાળજીથી સિદ્ધ થાય છે, કારણ કે ચાર માસ સુધીની એ છેલ્લી છે, ને પછી રસોડું ચોમાસાના હળવા, સાદા આહાર તરફ વળે છે.

પુષ્ટિમાર્ગમાં ચાતુર્માસ કઠોર તપ માટે નથી, ને આ નાનકડી વિદાય પણ નહિ. નિયમનો અર્થ જ એ કે કંઈક પ્રભુ માટે મુકાય, જેથી એ ખાલી થયેલી જગ્યા સેવા અને સ્મરણથી ભરાય. બેંગન દશમી એ નિયમને ચોક્કસ આરંભ આપે છે, જેથી ત્યાગ ટેવમાં સરી પડવાને બદલે શ્રી ઠાકોરજી સમક્ષ લેવાયેલો સંકલ્પ બને.

ઉંબરો ઓળંગવાની આ રીત પણ પુષ્ટિમાર્ગની પોતાની છે. પંચાંગ ચાતુર્માસની જાહેરાત કોઈ નિષેધથી નથી કરતું, એક છેલ્લા ભોગથી કરે છે, જે બીજા કોઈ ભોગ જેટલી જ કાળજીથી ધરાય છે; ને પછી ચાર માસ સુધી રસોડું પણ હૈયાની સાથે વ્રત પાળે છે.